Foto: Isabelle Cornet
Omdat het bezig zijn met taal en schrijven niet voor alle kinderen even makkelijk en leuk is, biedt de Bibliotheek Utrecht de Geheime Schrijfschool aan in de wijk Overvecht. Het doel is kinderen en jongeren zélf creatief met taal aan de slag te laten gaan. Dit gebeurt nu bijvoorbeeld in workshops van acht weken op school, onder leiding van een team met kinderboekenschrijvers, dichters en rappers. Zij geven deze workshops op hun eigen manier en bereiden die samen met de andere schrijvers voor.
Niet alleen schrijven
De term Geheime Schrijfschool klinkt alsof het vrijwel alleen om schrijven gaat. Maar dat blijkt niet zo te zijn. Wineke van Muiswinkel, de projectleider van de Geheime Schrijfschool: “De mogelijkheden om met kinderen en jongeren actief aan de slag te gaan met taal zijn groot. Dus boeken en tijdschriften, dat is fantastisch, maar taal is bijvoorbeeld ook zingen. En tegenwoordig kun je ook nadenken over AI en chat GPT. Dat vinden kinderen en jongeren ook allemaal superfascinerend. Ik zie het als een speeltuin waar je alles kunt uitproberen. Vrijwilligers kunnen hierbij helpen. Die kunnen bijvoorbeeld zien bij een kind: Oh, dus jij gaat hierop aan. En dan komt er opeens een verhaal waar je op door kan vragen. Of is er een tekening waar iets in staat waarvan je vraagt: wat is dat dan? En zo zet je hun fantasie aan het werk.”
In de ene workshopserie maken kinderen een rap. In een andere workshopserie gaan ze bijvoorbeeld aan de slag met het schrijven van brieven en verhalen. Kinderen werken in kleine groepjes van maximaal vijf leerlingen met hun eigen schrijver zodat er een band ontstaat. Op dit moment trekt de Geheime Schrijfschool van Overvecht nog van school naar school, maar in de toekomst wordt het een eigen plek waar kinderen en jongeren ook na school terecht kunnen.
Ook op vmbo
De Geheime Schrijfschool is met de workshops begonnen op scholen waar er veel enthousiasme is. Dat was in eerste instantie op één van de OBO-basisscholen in Overvecht. Vorig jaar waren ze voor het eerst ook op het Trajectum College actief, met derdejaars vmbo-klassen. Wineke: “Daar hadden we vijf waanzinnig goede Spoken Word artiesten die de workshops gaven. Daar zijn bijzondere en persoonlijke creaties van jongeren uit voort gekomen. Natuurlijk is het niet zo dat daar alle pubers dit helemaal te gek vinden. Maar we zetten er wel jongeren aan het schrijven die dat normaal niet zo snel zouden doen.”
Op maat voor scholen
Het is de bedoeling dat er meer scholen in Overvecht mee gaan doen. Wineke: “We maken ook veel workshops op maat, op verzoek. Soms komen we met een voorstel en zegt de leerkracht: nou, dat lijkt ons te ingewikkeld voor onze klas. En dan gaan we kijken wat er wél kan. Zo was een school bij Wereldoriëntatie bezig met het thema ‘Wereldrestaurant.’ En toen hebben we de workshop ‘Koken met taal’ bedacht. Dus er is altijd wel een haakje te vinden.
Niet beoordelen
Wineke: “Onze schrijvers en rappers weten hoe kwetsbaar ‘creativiteit van kinderen’ is, vanuit hun eigen ervaring. Ze weten dat je heel enthousiast moet zijn en niet meteen iets moet vinden van wat kinderen maken, maar het moet laten bloeien. Niet van: ‘Oh, dat mag niet.’ Of ‘Nee, dat is niet goed gespeld.’ Leerkrachten lopen wel eens langs als de kinderen in onze groepjes bezig zijn en die zeggen dan: je ziet die kinderen gewoon ontspannen. Op school ligt de nadruk vaak op prestaties en wordt er goed bedoeld snel gezegd: mooi, maar het kan nog beter. Maar in onze workshops geeft het niet dat er spelfouten in zitten. Niet op dat moment.”
Thema’s
Waar schrijven kinderen over? Wineke: “Het ene kind laat veel makkelijker iets persoonlijks zien dan een ander natuurlijk. En het hangt ook van de leeftijd af. Schrijfster Najiba Abdellaoui deed mee aan de workshop die heette ‘Meerstemmig en meertalig’. Dat hebben we in groep 8 gedaan. En die kinderen zijn al wat bewuster over zichzelf en over wat er in de wereld gebeurt. Die kijken ook anders. Zij heeft kinderen laten schrijven over hun dromen en verlangens. Uiteindelijk hebben ze daar allemaal een liedtekst of een rap over gemaakt. Die hebben ze gezongen of gerapt met muziek eronder. Die teksten gaan absoluut over hun eigen binnenwereld. Maar ze zijn ook heel erg begaan met andere kinderen in Gaza, waarover één van de jongens een hartverscheurend lied had gemaakt. En kinderen schrijven natuurlijk vaak over alledaagse dingen, over voetbal en thuis bijvoorbeeld.
Het leuke is: je kunt ook kinderen indirect over zichzelf laten schrijven zonder dat ze het in de gaten hebben. Een oefening is bijvoorbeeld dat je een grote doos meeneemt met allemaal objecten. Brillen en stenen en allemaal kleine dingen die gewoon in je huis kunnen liggen of die je op school kunt vinden. En dan vraag je of ze iets uit willen kiezen en daar een verhaaltje over schrijven dat begint met de zin: ik ben een zonnebril en hoe ben ik hier nu terecht gekomen? Dan gaan ze een verhaal schrijven over een zonnebril, maar achteraf merk je dat daar juist hele persoonlijke elementen in zitten. Met schrijven kun je als kind aandacht vragen voor wie je bent en wat andere mensen over jou zouden moeten weten. Het is ook een vorm van zelfexpressie.”
Meer informatie over de geheime schrijfschool is te vinden op hun website.
Wil je weten wat de relatie is tussen schrijven en lezen?
Kijk dan op deze websites:
Creatieve schrijfopdrachten voor kinderen
